Voion | Arbeidsmarkt & opleidingsfonds voortgezet onderwijs

Er wordt gezocht op *

Publicaties

De tweedegraads lerarenopleiding: Beginnende leraren in het vo en mbo kijken terug

maandag 5 oktober 2015 | Arbeidsmarkt & mobiliteit | Loopbaan & professionalisering

Betreft: Onderzoek naar de beoordeling van de kwaliteit van tweedegraadsopleidingen door beginnende leraren en hun leidinggevenden
In opdracht van: ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Uitgevoerd door: Inspectie van het Onderwijs
Datum rapport: 5 oktober 2015

Dit rapport beschrijft de resultaten van het inspectieonderzoek naar de mening van afgestudeerden en leidinggevenden in het voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs (mbo) over de tweedegraads lerarenopleidingen. De volgende vraag stond in het onderzoek centraal: 
Hoe beoordelen stakeholders in het voortgezet onderwijs en het mbo de kwaliteit van de tweedegraads lerarenopleidingen, in het bijzonder ten aanzien van het niveau van vakkennis en de voorbereiding op de praktijk (pedagogisch-didactische vaardigheden)? 

In totaal hebben 927 afgestudeerden en 236 leidinggevenden een vragenlijst ingevuld.

Conclusies:

Geen uitgesproken positief of negatief oordeel
Het beeld dat afgestudeerden hebben van hun tweedegraads lerarenopleiding is op de meeste onderdelen niet uitgesproken positief of negatief. Een aantal onderwerpen springen er in positieve of negatieve zin uit. Zo zien we dat afgestudeerden tevredener zijn over de vakinhoud dan over de voorbereiding op de pedagogisch-didactische kant van het beroep. Gevraagd naar hun oordeel over de balans tussen de vakmatige kant en de pedagogisch-didactische kant, zegt een deel van de afgestudeerden meer behoefte te hebben aan aandacht voor pedagogisch-didactische vaardigheden. Ook leidinggevenden hebben behoefte aan verbetering bij beginnende leraren op dit vlak, en veel minder aan verbetering van vakinhoudelijke vaardigheden.

In vergelijking met afgestudeerden van pabo’s (Inspectie van het Onderwijs, 2015a) zijn afgestudeerden van tweedegraads lerarenopleidingen over het geheel genomen minder tevreden. Op basis van dit onderzoek kunnen we niet bepalen of de kwaliteit van de tweedegraads lerarenopleidingen als groep lager is dan van de pabo’s: de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO) oordeelt over de kwaliteit op grond van de accreditatie.

Vakinhoud en –didactiek: tevredenheid, maar meer aandacht nodig voor leerlijnen
80 procent van de afgestudeerden is tevreden over de vakkennis die zij hebben opgedaan. Ook als het gaat om de ontwikkeling van een aantal basale vakdidactische vaardigheden, bijvoorbeeld ‘goed kunnen uitleggen van de stof’, zien we een hoge tevredenheid. Wel is er kritiek op de aandacht voor leerlijnen binnen het schoolvak: een derde deel van de afgestudeerden vindt dat er te weinig aandacht is voor het onderdeel ‘de opbouw van het lesprogramma’ (vanaf het eerste schooljaar tot het eindexamen).

Pedagogisch-didactische voorbereiding: knelpunten bij toetsing en complexe vaardigheden De meeste afgestudeerden zijn redelijk tevreden over de voorbereiding op een aantal basale pedagogisch-didactische vaardigheden. Een paar onderwerpen springen er positief uit. Zo zegt een grote meerderheid goed te hebben geleerd om duidelijke lesdoelen te formuleren, de les gestructureerd af te sluiten en leerlingen gericht aan het werk te zetten.

Daarnaast is er ook ontevredenheid. Knelpunten zijn bijvoorbeeld het leren maken van toetsen en opdrachten en de inzet van digitale leermiddelen. Afgestudeerden voelen zich vooral te weinig voorbereid op de complexere differentiatievaardigheden. Het gaat dan om zaken als het systematisch volgen en analyseren van leerlingresultaten, differentiëren en het bieden van maatwerk aan zorgleerlingen. Vooral het volgen van leerresultaten en het aanpassen van de leerstof aan verschillen tussen leerlingen scoren laag. Ook het omgaan met verschillende sociaal-culturele achtergronden van leerlingen is een belangrijk aandachtspunt. Veel afgestudeerden zijn ontevreden over de theoretische bagage en vaardigheden die zij op dit punt hebben meegekregen.

De opleiding zelf: begeleiding en praktijkgerichtheid verbeteren
Het merendeel van de afgestudeerden – 70 tot 75 procent – is al met al tevreden over het niveau van de opleiding en het niveau van de toetsen en examens. Wat betreft de (organisatie van de) opleiding zelf is er vooral kritiek op de begeleiding van de stage vanuit de opleiding. Een vijfde deel van de afgestudeerden vindt dat de praktische kennis van sommige lerarenopleiders tekortschiet, met name over het mbo en het vmbo. Het kennisniveau van lerarenopleiders wordt wel gewaardeerd.

Verschillen tussen opleidingen en groepen afgestudeerden
De conclusies geven een gemiddeld beeld. Net als bij de pabo-afgestudeerden (Inspectie van het Onderwijs, 2015a; 2015b) zijn er verschillen tussen instellingen. Dit geldt vooral voor het algemene oordeel over de voorbereiding op de beroepsloopbaan, en voor vragen over de moeilijkheidsgraad en diepgang van de opleiding. Bovendien zegt circa 40 procent van de leidinggevenden dat het niveau van de beginnende leraren sterk afhankelijk is van de (instituten voor) lerarenopleidingen waar de opleiding is gevolgd.

We zien nauwelijks verschillen tussen afgestudeerden met verschillende vooropleidingen, clusters van vakken of soorten opleidingen (voltijd/deeltijd), met uitzondering van een enkel onderwerp. Zo zijn afgestudeerden van voltijdopleidingen ontevredener over de voorbereiding op het mbo dan afgestudeerde deeltijdstudenten, en zijn afgestudeerden van beroepsgerichte opleidingen hier over het algemeen juist positiever over.

Aanbevelingen:
  • Praktijkgerichtheid van de opleiding versterken
  • Doorzetten van de aandacht voor mbo
  • Inspelen op een diverse studentenpopulatie
  • Investeren in doorgaande professionalisering

In het volledige rapport vindt u een uitgebreide beschrijving van het onderzoek en de conclusies en aanbevelingen.

Pabo's
Eerder werden ook al de beginnende leraren die een pabo-opleiding hebben gevolgd en hun leidinggevenden bevraagd. Zie het rapport 'Beginnende leraren kijken terug deel 1, maart 2015'. De inspectie zal de onderzoeken onder afgestudeerden aan pabo’s en lerarenopleidingen over een paar jaar herhalen om dan de effecten van maatregelen te kunnen waarnemen.


Zie ook de publicatie: Doorlopende leerroute belangrijk voor beginnende eerstegraads leraren